Ontstaan en groei van het ADRKF

De historie van het Archief- en Documentatiecentrum voor R.K. Friesland is begonnen in mei 1984, maar is eigenlijk al terug te voeren naar het jaar 1970.
In dat jaar begon Henk Nota met het verzamelen van allerlei materiaal dat betrekking had op het parochieleven van Wijtgaard, zijn toenmalige woonplaats. In 1981 leidde dat, naar aanleiding van het 350-jarig bestaan van de parochie, tot een boekwerkje. Bij de voorbereidingen van dit jubileum kwam zoveel materiaal te voorschijn, dat het hen de moeite waard leek dit voor het nageslacht te bewaren. Samen met Jozeph Roorda werd eerst een dorpsarchief opgezet en in mei 1984 kwam de voorzichtige oprichting van een eigen katholiek documentatiecentrum voor de provincie Friesland.

De eerste naam werd: 'R.K. Religieus Documentatiecentrum voor Friesland'. Het bleek een schot in de roos. Van alle kanten kwamen schenkingen van materialen: archieven, foto’s, knipsels, devotionalia, bidprentjes, boeken, enz. Samen met een drietal vrijwilligers van het eerste uur, genoemde Roorda, Ida Kempe-Wildering en Gretha Hofstra-Koopmans, werd een kaartsysteem aangelegd van alle Friese religieuzen en de pastores van de Friese parochies. Er werden 175 verschillende orden en congregaties aangeschreven met het verzoek om medewerking aan dit unieke documentatieproject. Hier werd enthousiast op gereageerd. Het eerste kantoor was op een slaapkamer op Buorren 14 in Wijtgaard. Binnen korte tijd stond de zolder en de slaapkamer vol met archieven, devotionalia en andere materialen. Er moest uitbreiding komen, maar huur kon men niet betalen. Wel hadden zich al vele tientallen donateurs opgegeven, voornamelijk uit de hoek van de religieuzen.
Er kwam een gesprek met de Zusters van Liefde van Tilburg in Wijtgaard en dit bracht de oplossing voor het huis huisvestingsprobleem. De Zusters stelden spontaan per 1 mei 1986 ruimte in hun klooster 'Mater Dei' beschikbaar. Bij de entree werd een mooie grote kamer ingericht als nieuwe kantoorruimte en de zolder mocht worden gebruikt voor opslag en expositieruimte. Ook werden in dat jaar de eerste stappen tot professionalisering genomen: er werden bestuursleden gezocht die gezamenlijk in een nieuwe stichting wilden functioneren.
Per 1 juli 1988 werd de 'Stichting Documentatiecentrum voor R.K. Friesland' opgericht. De doelstelling werd omschreven als volgt: 'Het verzamelen en toegankelijk maken van materialen (en archieven) die betrekking hebben op het katholieke leven in Friesland, de geschiedenis van de kerkelijke organisaties en instellingen en de daarmee verwante verbanden, alsmede op personen die een rol gespeeld hebben op een of meer van de genoemde gebieden'.
Talloze verzoeken om medewerking kwamen bij het centrum binnen: uitlenen van materialen voor tentoonstellingen, aanleveren van documentatie en gegevens voor boeken en brochures, het houden van lezingen, radiopraatjes, enz. enz. Mede daardoor kreeg het centrum een bekende naam. Ook werden de bestuursleden en de beheerder gevraagd bij boekuitreikingen, recepties en bijeenkomsten over kerkelijke geschiedenis.
In 1990 kwam het vertrek van de Zusters van Liefde uit Wijtgaard. Omdat het klooster werd verbouwd tot een Woon- en Dienstencentrum werd het kantoor van het Documentatiecentrum voorlopig weer ondergebracht op Buorren 14. Het werk kon derhalve doorgaan, zij het dat alle archieven tijdelijk werden opgeslagen in het Rijksarchief te Leeuwarden. Gelukkig kon in het nieuwe Woon- en Dienstencentrum 'It Kleaster' een kantoor- en opslagruimte worden gehuurd.
Op de begane grond een ruim kantoor en op de tweede etage werd een permanente expositie, ’t Hemeltje, ingericht. Dankzij vele donaties en giften bleek de financiering steeds geen probleem. De opening van dit vernieuwde pand vond plaats in juni 1991. In mei 1992 werd in alle ruimten van het Woon- en dienstencentrum een grote tentoonstelling gehouden bij gelegenheid van de 50e sterfdag van pater Titus Brandsma. Zeer velen brachten een bezoek aan deze tentoonstelling, waarvoor onder andere materialen werden gebruikt van de familie Hettinga-de Boer uit Bolsward. Hier werd de basis gelegd voor het verwerven van het waardevolle Titus Brandsma Familie-archief (1993). Ook andere (grote) archieven vonden een plek in het centrum. Enkele bekende zijn: Friesche Bond van de KVP, ABTB, KPO, KVG, KAB, Familiearchief Kardinaal de Jong, pater Halvard Hettema, OFM-Drachten, KBO, Roomsk Frysk Boun en Frisia Catholica. In 1994 kwam het centrum met een eigen uitgave: 'De kloosters en communiteiten in Friesland vanaf 1580'. Er verscheen als bijlage een nieuwe Kloosterkaart van Friesland.
De aangeboden materialen, verzoeken om medewerking en het aantal bezoekers voor de op de zolderruimte aanwezige expositieruimte breidden zo sterk uit, dat moest worden uitgezien naar een geheel nieuwe ruimte. Maar niet alleen ruimtegebrek was een reden tot verhuizing; ook het vrijwilligersbestand had daarmee te maken. Men ging er vanuit dat in een grotere plaats meer vrijwilligers beschikbaar zouden zijn. Er werd gekozen voor Bolsward als nieuwe vestigingsplaats. Toevalligerwijze kon het pand Grote Dijlakker nummer 11 worden aangekocht, naast de r.k. kerk en grenzend aan het kerkplein. Een mooiere plek kon men zich niet wensen. De plannen om te komen tot het oprichten van een eigen Titus Brandsma Museum werden meteen meegenomen.
Dit alles resulteerde op 7 november 2001 in het oprichten van de 'Stichting Titus Brandsma Museum', met een eigen bestuur. De naam van het Documentatiecentrum werd gewijzigd in: 'Stichting Archief- en Documentatiecentrum voor R.K. Friesland'.
Beide stichtingen zouden zich vestigen in het aangekochte pand aan de Grote Dijlakker. September 2003 vond de presentatie plaats van een nieuw boek over pater Titus Brandsma, getiteld 'Titus Brandsma onder ons', eveneens een uitgave van het Documentatiecentrum. De feestelijke opening van het nieuwe pand, met daarin twee instellingen, vond plaats op 24 januari 2004. Voorzien van alle moderne communicatiemiddelen werden tevens nieuwe computers in gebruik genomen en de website www.archiefrkfriesland.nl gepresenteerd. Zeer velen hebben inmiddels van deze nieuwe bron van informatie, die nog wekelijks met nieuwe informatie wordt uitgebreid, gebruik gemaakt.
Omdat opnieuw vele materialen werden aangeboden en beide instellingen behoefte hadden aan meer armslag, volgde in 2008 opnieuw een grote uitbreiding. Het pand van de buurman op nummer 12 werd aangekocht door het Documentatiecentrum. Voortaan zouden de beide instellingen ieder een eigen ruimte tot hun beschikking hebben: moeder en dochter werden weer gescheiden. Na een grondige verbouwing werd Grote Dijlakker 12 in maart 2009 in gebruik genomen. In dit diepe pand, een voormalige slagerij, hebben kantoor, expositieruimte, archiefkasten, bibliotheek en depot een prachtig onderkomen.

Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat het centrum zo’n enorme groei heeft doorgemaakt. Niet alleen in Friesland, maar in geheel Nederland, heeft het bovendien een goede naam opgebouwd. Het aantal materialen en archieven, alsmede de belangstelling van bezoekers, groeit nog steeds en dankzij vrijwilligers en donateurs blijft het een baken in de geschiedenis van Rooms-Katholiek Friesland.

 


Bezoektijden:
Het Archief- en Documentatiecentrum is in principe elke woensdag
van 09.00 tot 16.00 uur toegankelijk voor bezoekers. Het is verstandig
vooraf via e-mail of telefonisch een afspraak te maken.
 
Bezoekadres:
Grote Dijlakker 12 8701 KV Bolsward
Tel: 0515 - 336804 b.g.g. 0513-431394
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Rabobank-nr.: NL29 RABO 0143 1780 32